Qida əlavələri son illərdə demək olar ki, hər evdə var. Eyni zamanda onlar haqqında ən çox yanlış fikir yayılan sahələrdən biridir. Kimisi onları “möcüzəvi həll” sayır, kimisi isə “tamamilə lazımsız şey”. Həqiqət isə çox vaxt ortadadır. Bu yazıda geniş yayılmış 5 yanlış fikri və onların arxasındakı real məlumatı araşdırırıq.
1. Yanlış fikir: “Qida əlavəsi dərmandır”
Həqiqət: Qida əlavələri dərman deyil.
Dərmanlar xəstəliyin müalicəsi, profilaktikası və ya diaqnostikası üçün hazırlanır və tibbi qaydalarla qiymətləndirilir. Qida əlavələrinin məqsədi isə fərqlidir: gündəlik qidalanmanı tamamlamaq və orqanizmin vitamin, mineral və digər qida maddələrinə olan ehtiyacının ödənilməsinə dəstək olmaqdır.
Bu o deməkdir ki:
- qida əlavəsi xəstəliyi müalicə etmir;
- həkimin təyin etdiyi dərmanı əvəz etmir;
- simptomlarınız davam edirsə, qida əlavəsi ilə kifayətlənmək düzgün deyil, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Qida əlavəsi sağlam həyat tərzinin köməkçisidir, müalicə vasitəsi deyil.
2. Yanlış fikir: “Nə qədər çox, o qədər yaxşı”
Həqiqət: Vitamin və minerallarda artıq doza fayda vermir, bəzən zərər verə bilər.
Hər qida maddəsinin orqanizm üçün optimal miqdarı var. Bu miqdarı aşmaq əlavə fayda gətirmir.
- Suda həll olan vitaminlər (məsələn, C vitamini və B qrupu vitaminləri) artıq hissəsi əsasən sidiklə xaric olur, amma çox yüksək dozalar da mədə-bağırsaq narahatlığına səbəb ola bilər.
- Yağda həll olan vitaminlər (A, D, E, K) orqanizmdə toplana bilər. Ona görə də onların uzun müddət yüksək dozada qəbulu risklidir.
- Bəzi minerallar (dəmir, sink, kalsium və s.) artıq miqdarda qəbul edildikdə problem yarada bilər. Dəmir artıqlığı xüsusilə uşaqlar üçün təhlükəlidir.
Qızıl qayda: Məhsulun üzərində göstərilən gündəlik dozanı aşmayın. Bir neçə məhsulu eyni anda qəbul edirsinizsə, onların tərkibindəki eyni maddənin (məsələn, həm multivitaminin, həm ayrıca D3-ün tərkibindəki D vitamini) cəmini nəzərə alın.
3. Yanlış fikir: “Qida əlavəsi düzgün qidalanmanı əvəz edə bilər”
Həqiqət: Əlavə əlavədir, əvəzedici deyil.
Real qidada vitamin və minerallarla yanaşı lif, zülal, sağlam yağlar, antioksidantlar və yüzlərlə bioaktiv birləşmə var. Bunların hamısını bir kapsula ilə əvəz etmək mümkün deyil.
Qida əlavəsi aşağıdakı hallarda faydalı ola bilər:
- qidalanma rejimi məhdud olduqda (vegetarian, vegan və ya müəyyən qida qruplarından imtina edənlər);
- mövsümi çatışmazlıq dövrlərində (məsələn, qış aylarında günəş işığının azlığı);
- artan ehtiyac dövrlərində (böyümə, hamiləlik, intensiv idman, yüksək zehni və fiziki yük);
- həkimin müəyyən etdiyi çatışmazlıq olduqda.
Amma əsas prioritet həmişə eyni qalır: müxtəlif, balanslı qidalanma, kifayət qədər yuxu, hərəkət və su. Qida əlavələri bu təməlin üstünə əlavə olunur.
4. Yanlış fikir: “Təbii olan hər şey təhlükəsizdir”
Həqiqət: “Təbii” sözü avtomatik olaraq “təhlükəsiz” mənasına gəlmir.
Bitki ekstraktları, yağlar və digər təbii mənşəli komponentlər də orqanizmə təsir edir. Bu səbəbdən:
- bəzi bitki ekstraktları dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girə bilər;
- hamilə və ya əmizdirən qadınlar, uşaqlar, xroniki xəstəliyi olanlar üçün hər tərkib uyğun olmaya bilər;
- allergiyası olan şəxslər tərkibə diqqətlə baxmalıdır.
Ona görə də “təbiidir, zərəri yoxdur” fikri ilə qərar vermək düzgün deyil. Daimi dərman qəbul edirsinizsə, hamiləsinizsə və ya uşağa qida əlavəsi vermək istəyirsinizsə, əvvəlcə həkimlə məsləhətləşin.
5. Yanlış fikir: “Bütün qida əlavələri eyni keyfiyyətdədir”
Həqiqət: Keyfiyyət istehsaldan, xammaldan və nəzarətdən asılıdır.
Eyni adlı maddəni ehtiva edən iki məhsul keyfiyyətə görə çox fərqli ola bilər. Fərqi yaradan amillər:
- Xammalın mənbəyi və təmizliyi
- Maddənin forması (məsələn, bəzi mineralların müxtəlif formalarının mənimsənilməsi fərqlidir)
- İstehsal şəraiti və keyfiyyətə nəzarət
- Dəqiq və şəffaf etiket məlumatı
Məhsul alarkən bunlara baxın:
- Tərkib və hər dozadakı miqdar aydın göstərilibmi?
- İstehsalçı və qeydiyyat məlumatları mövcuddurmu?
- Son istifadə tarixi və saxlama şəraiti qeyd olunubmu?
- Qəbul qaydası və xəbərdarlıqlar açıq yazılıbmı?
- Məhsul rəsmi satış kanallarından alınıbmı?
Gözlənilməz dərəcədə ucuz və ya “hər şeyi müalicə edir” deyə təqdim olunan məhsullara şübhə ilə yanaşın.
Yekun
Qida əlavələri düzgün seçildikdə və düzgün istifadə edildikdə sağlam həyat tərzinə dəstək ola bilər. Ancaq onlar nə möcüzə, nə də təhlükəli şeydir. Bu, bilgi ilə yanaşılmalı olan bir sahədir.
Yadda saxlayın:
- qida əlavəsi dərman deyil;
- doza vacibdir;
- əsas düzgün qidalanmadır;
- “təbii” “təhlükəsiz” demək deyil;
- keyfiyyət və şəffaf tərkib seçimdə həlledici rol oynayır.
Hər hansı qida əlavəsinə başlamazdan əvvəl, xüsusilə xroniki xəstəliyiniz varsa, dərman qəbul edirsinizsə, hamilə və ya əmizdirirsinizsə və ya uşaq üçün seçim edirsinizsə, mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Qida əlavələri dərman deyil və xəstəliklərin müalicəsi üçün istifadə edilmir. İstifadədən əvvəl təlimatı oxuyun və mütəxəssislə məsləhətləşin.